Evidence-based informed consent

De juridische standaard

De WGBO (artikel 7:448 BW) eist dat de behandelaar de patient informeert over de aard en het doel van het onderzoek of de behandeling, de te verwachten gevolgen en risicos, alternatieve behandelingen, en de prognose. Informed consent is geen formaliteit maar een inhoudelijke vereiste: de patient moet kunnen wegen wat het betekent om wel of niet te behandelen.

Wat dit voor gendertransitie betekent

Een patient die overweegt cross-sex hormonen te starten moet informatie krijgen over: (1) de zwakke evidence base voor effectiviteit op lange termijn; (2) kwantificeerde risicos (trombose, cardiovasculair, kanker, infertiliteit); (3) onomkeerbaarheid van specifieke effecten; (4) de mogelijkheid van detransitie en wat dat fysiek betekent; (5) alternatieven (psychotherapie, watchful waiting, behandeling van comorbiditeit). SOC8 verlangt geen van deze als verplichte componenten.

"Informed consent model" misleidend

Het zogenaamde "informed consent model" dat SOC8 omarmt, verlaagt de drempels voor toegang door psychologische assessment optioneel te maken. Dit is geen versterking van informed consent maar een verzwakking: de patient krijgt minder professioneel onderzoek vooraf, en de keuze rust zwaarder op zelfgerapporteerde identiteit. Voor minderjarigen is dit model juridisch problematisch — een 14-jarige kan niet zonder uitleg zelf besluiten.

Wat een evidence-based model wel doet

(1) Schriftelijke informatie over evidence-niveaus van elke aanbevolen interventie, met links naar de systematische reviews (Cass, SBU); (2) verplichte tweede gesprek na bedenktijd; (3) documentatie van bespreking van detransitie als reele uitkomst; (4) bij minderjarigen een ouder-gesprek apart van het kind, en een onafhankelijk pediatrisch oordeel; (5) verplichte assessment van autisme, trauma en comorbiditeit voor start.

Aansprakelijkheid

Tuchtcolleges en civiele rechters zullen in toekomstige zaken toetsen of de behandelaar bij start van transitie aan deze inhoudelijke informed-consent-eisen heeft voldaan. Een SOC8-conform protocol volstaat juridisch niet. Documentatie van eigen evidence-bespreking is essentieel.

Zie ook: zwakke evidence base, Cass-aanbevelingen. Extern: WGBO.