Een protocol naast SOC8

Uitgangspunten

Een Nederlands evidence-based protocol voor genderdysforie zou de volgende uitgangspunten hanteren: (1) klinische assessment voor diagnostiek met aandacht voor comorbiditeit; (2) eerste-keuze-interventie is psychotherapie; (3) sociale en medische transitie zijn interventies, geen vanzelfsprekendheden; (4) onomkeerbare ingrepen alleen na grondige overweging en bedenktijd; (5) detransitie-zorg als integraal onderdeel.

Voor minderjarigen

Geen puberteitsremmers buiten onderzoek (conform NHS na Cass). Cross-sex hormonen pas overwogen na 18 jaar, na minimaal twee jaar exploratieve therapie. Mastectomie bij minderjarigen niet meer aangeboden. Sociale transitie gefaciliteerd alleen na multidisciplinair advies dat alternatieve verklaringen heeft uitgesloten.

Voor volwassenen

Cross-sex hormonen toegankelijk voor volwassenen na assessment door psychiater en endocrinoloog, met verplichte informed-consent-procedure waarin evidence-niveaus, risicos, alternatieven en detransitie-mogelijkheid expliciet besproken zijn. Schriftelijke documentatie. Tweede oordeel voor chirurgie (zoals SOC7 had). Wachttijd van minimaal 12 maanden tussen indicatie en chirurgie.

Detransitie-zorg

Verplichte capaciteit voor detransitie-zorg in alle gendercentra: stoppen van hormonen met monitoring, omgekeerde stemtraining, reconstructieve chirurgie waar mogelijk, psychologische steun. Detransitie expliciet niet als falen of als bewijs van slechte oorspronkelijke beslissing geframed, maar als legitiem onderdeel van het levensverhaal.

Onderzoek

Nederland zou een nationaal cohort moeten opbouwen met verplichte langetermijn-follow-up (10+ jaar) voor iedereen die medische transitie ondergaat. Dit creeert eigen Nederlandse evidence-base zonder afhankelijkheid van WPATH-data. Samenwerking met Karolinska, NHS en Centre Hospitalier de Cohere voor pan-Europese cohortdata.

Implementatie

De Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg kan op deze basis herzien worden. Zorgverzekeraars kunnen vergoeding koppelen aan het nieuwe protocol. Ziekenhuizen kunnen unilateraal voor het strengere protocol kiezen — zoals Karolinska deed in 2021.

Zie ook: Nederlands debat, Cass. Extern: NICE.